Yoga, #MeToo Çağında Gurunun Rolünü Yeniden Değerlendiriyor

*tetikleyici icerik, cinsel taciz konusu

Geçtiğimiz hafta, dünya çapında milyonlarca takipçisi olan Ashtanga yoganın son derece etkili kurucusu Pattabhi Jois’in torunu Sharath Jois, 2009 yılında doksan üç yaşında ölen büyükbabasına yönelik birkaç yıldır süren cinsel istismar iddialarına nihayet yanıt verdi.

2010’dan bu yana bir düzineden fazla eski öğrenci, takipçilerinin ona verdiği isimle Guruji’yi Hindistan’ın Mysore kentindeki yoga stüdyosunda ve Amerika Birleşik Devletleri turnesindeyken atölye çalışmaları sırasında kendilerine cinsel saldırıda bulunmakla suçladı. (Grafik bir icerik olduğu icin bir sonraki paragrafı çevirmedim.)

Büyükbabasının ölümünden sonra Sharath, Shri K. Pattabhi Jois Ashtanga Yoga Enstitüsü’nün yöneticisi ve Ashtanga’nın paramguru’su ya da “guruların gurusu” oldu. Sharath gönderisinde, “Onun uygunsuz ayarlamalar yaptığına tanık olmak bana büyük acı veriyor” diye yazdı.

“Öğrencilerinden herhangi birinin acı çekmesine neden olduğum için üzgünüm. Bunca yıldan sonra hâlâ büyükbabamın yaptıklarının acısını hissediyorum.”

 

Bu, yoga camiasındaki güçlü adamların dahil olduğu onlarca yıl öncesine dayanan bir dizi skandalın yalnızca sonuncusu.

 

1991’de protestocular, Woodstock’ta çağrı yapan ünlü yogi Swami Satchidananda’yı öğrencilerine taciz etmekle suçladılar ve Virginia’da kaldığı bir otelin önüne “İstismarı Durdurun” yazan pankartlar taşıdılar. Satchidananda tüm suiistimal iddialarını reddetti.

1994 yılında, tanınmış bir yoga inziva merkezi olan Kripalu Yoga Merkezi’nin kurucusu Amrit Desai, bekarlık testi uyguladığını iddia ederek öğrencilerini cinsel iliskiye zorlamakla suçlandı. Desai sonunda üç kadınla cinsel ilişkiye girdiğini itiraf etti.

Daha yakın zamanlarda Bikram yoganın kurucusu Bikram Choudhury, cinsel suistimal nedeniyle çok sayıda hukuk davasıyla karşı karşıya kaldı; bunlara 2013 yılında kendi avukatı Minakshi Jafa-Bodden tarafından açılan dava da dahil. Cunku avukatını de diğer kadınlara yönelik suistimal iddialarını örtbas etmeye de zorladı. Bikram tüm iddiaları reddetti.

Bikram’ın, Kaliforniya mahkemesi tarafından kendisine verilen yedi milyon dolarlık cezayı Jafa-Bodden’a ödememesinin ardından Bikram’ın ülkeden kaçtığı bildirildi. 2017’de hakim tutuklama emri çıkardı.

 

2012 yılında Anusara yoganın kurucusu John Friend birkaç öğrenciyle yattığını itiraf etti.

Ayrıca üyelerinin sıklıkla çıplak dolaşmasını teşvik ettigi Blazing Solar Flames adlı bir Wiccan grubu yönetmekle de suçlanıyordu. Kamuya yapılan bir açıklamada Friend, “seks grubuna” herhangi bir katılımı reddetti. Friend bir süre kamusal yaşamdan çekildi ancak o zamandan beri Sridaiva adı verilen başka bir yoga biçimini öğretmeye devam ediyor.

 

Son dönemdeki skandalların tümü cinsel içerikli değil; bazıları mali uygunsuzluğu veya öğrencilerin fiziksel istismarını içeriyordu. 2014 yılında Hindistan’ın Pune şehrinde ölen B.K.S. Iyengar, atölye çalışmaları sırasında öğrencilerine açıkça tokat ve tekme atıyordu. Fiziksel saldırı ve sözlü tacizleri aleniydi; öğrencileri sürüklüyor, itiyor, çekiştiriyor ve hakaret ediyordu. Times of India’ya verdigi bir açıklamada, “Kızdığım sen değilsin, tekmelediğim sen değilsin. Dinlemeyen diz, sırt ve zihindir.”demişti. 

Jois, 1915’te Güney Hindistan’ın kırsal Kowshika köyünde doğdu ve hayatının ilk otuz iki yılını İngiliz sömürge yönetimi altında yaşayarak geçirdi. On iki yaşındayken okulda bir gün, Sri Krishnamacharya adlı bir yoga eğitmeninin çeşitli asanalar veya pozlar gösterdiği bir derse katıldı. Jois on dört yaşında evden kaçtı, birkaç yıl sonra Krishnamacharya ile yeniden bir araya geldi ve yirmi beş yıl boyunca onunla çalışmaya devam etti.

 

Öğrencilerin haftada altı kez uygulamaya teşvik edildiği bir dizi zorlu atletik pozu içeren bir yoga türü olan Ashtanga’yı yaratmaya devam etti. Yetmişli yıllardan itibaren öğrenciler Jois’le çalışmak için Mysore’a akın etti ve takipçileri arttıkça şöhreti ve nüfuzu da arttı.

Bazı öğrenciler pozlarını mükemmelleştirmek için aylarca hatta yıllarca Mysore’da kaldılar. Bazıları öğretmene saygı göstermek için ayaklarına kapandılar.

Kadin öğrenciler daha sonra kendisinin bazen rızaları olmadan onları ağızlarından öptüğünden ve ona sarıldıklarında veya önünde eğildiklerinde kalçalarını ellediğinden şikayetçi oldu.

 

Yoga seansları sırasında Jois tarafından elle taciz edildiğini söyleyen elli üç yaşındaki eski öğrenci Jubilee Cooke, Jois’in davranışının şikayet edebileceği bir şey olduğunun farkında değildi.

Bana, “Siyaset uzmanları Trump’ın ‘Access Hollywood’ kasetlerinde yaptıkları hakkında konuştuğunu duyana kadar bunun cinsel saldırı olarak adlandırıldığını bilmiyordum” dedi.

Philadelphia’daki bir stüdyo olan Magu Yoga’nın kırk sekiz yaşındaki kurucusu Alex Auder, Jois’in en sesli eleştirmenlerinden biri oldu.

 Auder, 1990’ların sonlarında, Ashtanga’nın Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk popüler hale geldiği yerlerden biri olan New York City’deki Jivamukti’de ders verdi.

Ancak son on yılda uygulamanın bazı yönlerine giderek daha fazla şüpheyle yaklaşmaya başladı. Başlangıçta eleştirileri, Jois’in kadınlar tarafından nasıl yapılacağına pek dikkat etmeden tasarladığı pozlara odaklandı.

Bana “Fiziksel uygulama tamamen temelden uzak, ataerkil” dedi. “Birçok kadının bedeni için bu işe yaramıyor.” Bu noktayı açıklamak için yakın zamanda Instagram’da Sharath Jois’in hamile bir kadının ayakta durma pozisyonundan geriye eğilmesine “geriye düşmesine” yardım ettiği bir fotoğraf yayınladı. Son beş yıldır Auder, yoga ile neoliberalizm arasındaki bir ittifak olan “neo-spiritüalizm” olarak adlandırdığı yoganın artan metalaşması hakkında yazıyor.

 

Ashtanga topluluğunda bu tür eleştiriler hafife alınmıyor; Auder ve diğerlerine göre açıkça konuşanlar çoğunlukla dışlanıyor. Hatta yaptırım uygulayarak Pattabhi Jois veya Ashtanga’yı eleştiren herkesi öğretmenler listesinden attı. Sharath bu makaleye ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Jois’in 1994 ile 1998 yılları arasında Mysore’daki stüdyosunda kendisine defalarca saldırdığını söyleyen elli bir yaşındaki eski öğrenci Karen Rain, dışlanma korkusunun onu bu tacizi kimseye anlatmaktan alıkoyduğunu söylüyor.

“Bunun bana eleştiri ve iftira getireceğini biliyordum” dedi. İddialarını kamuya açıkladığı takdirde öğrenci arkadaşlarının kendisine düşman olacağından emindi ve 2002’de Ashtanga’dan ayrıldı. “Hayatımı mahvetti” dedi. “Uygulamayı sevdim ve hayatımı ve kariyerimi bunun etrafında kurmayı umuyordum.”

2018’de Medium’da hikayesini anlattı ve Jois’in bacağını başının üzerine kaldırırken kasıklarını kasıklarına bastırdığını gösteren fotoğraflara yer verdi. Bana, “Görüntüler hâlâ fotoğraf olduğu için onun beni becerdiğini gerçekten göremiyorsun” dedi.

Şu anda cinsel istismardan kurtulanların savunucusu olarak çalışan ve Liberation Hapishane Yogası’nın kurucusu olan elli altı yaşındaki eski öğrenci Anneke Lucas, 2001 yılında Manhattan’da bir ders sırasında Jois’in kasıklarına dokunduğu anda onunla yüzleşti. Ona bu şekilde dokunduğu için hapse girebileceğini söyledi.

Konuştuktan sonra deneyiminin diğer öğrenciler ve öğretmenler tarafından ciddiye alınmadığını hissetti ve bunu saldırıdan daha tehlikeli buldu. Bana, “Suskunluk kültürü, mağduru görmezden gelme ve mağduru suçlama, tacizin kendisinden çok daha fazla incindi” dedi.

Geçen yıl Auder, Rain, Lucas ve Cooke ile Facebook’ta arkadaş oldu ve dördü, Ashtanga’nın zehirli cinsel kültürü olarak gördükleri şeyi tartışmaya başladı.

Auder ilk başta kadınların iddialarının ciddiyetini nasıl değerlendireceğinden emin değildi. “Ben yetmişli yılların bir ürünüyüm” dedi bana, “ve popoma bir şaplak atılmasından rahatsız olmam gerektiğinin farkında degildim.”

Ancak geçen yıl suçlayıcıların sayısı arttıkça, başkalarının “uygunsuz uyum” olarak adlandırdığı şeyin aslında bir cinsel istismar modeli olduğunu ve Jois’in etrafında büyüyen güçlü takipçilerin, kendisini suçlayanların sessiz kalmasına yardımcı olduğunu görmeye başladı.

Bundan sonra Instagram’da Ashtanga liderlerinden resmi bir yanıt alınması çağrısında bulundu.

 

Tartışmayı sona erdirmek yerine, Sharath’ın geçen hafta yayınladığı açıklama, bunun çok geç olduğunu ve bunun gerçek bir çabadan ziyade tartışmayı sona erdirme girişimi gibi okunduğunu iddia eden insanlardan öfkeli tepkiler aldı.

Eleştirmenler Sharath’ı kendisini veya ailesini suçlamaktan kaçınmakla ve bunun yerine diğer öğrencileri uygulayıcı arkadaşlarını korumada başarısız olmakla suçladı. “Neden diğer öğrenci arkadaşlarına, akranlarına, kız arkadaşlarına, erkek arkadaşlarına, eşlerine, kocalarına, arkadaşlarına destek yönünde hareket edip buna karşı konuşmadılar?”

Bunu, daha savunmacı hale geldiği başka bir ifadeyle takip etti. Instagram’da “Beni istediğin kadar eleştirebilirsin” diye yazdı ve paylaşımını ağlayan yüz emojileriyle noktaladı. “Kadınlara her zaman saygı duydum ve onları destekledim, öğrencilerim bunu biliyor ve Tanrı biliyor.” Bu gönderi daha sonra silindi.

Ancak skandal, yirmi beş yıl boyunca Amerika Birleşik Devletleri’ndeki en etkili Ashtanga okullarından birinin başkanlığını yapan elli bir yaşındaki yoga eğitmeni Eddie Stern’ün de aralarında bulunduğu diğer liderleri bu konuda konuşmaya sevk etti.

Stern, on sekiz yıl boyunca Jois’in yanında çalıştı ve o zamandan beri Ashtanga hakkında üç kitap yazdı. İddialar kamuoyuna açıklandıktan sonra mevcut öğrencilerden yanıt vermesini isteyen mektuplar aldı.

 

Bana, “İnsanlar beni bu sorunun bir parçası olarak gördü çünkü topluluk önünde konuşmadım” dedi.

Her ne kadar Stern ilgili öğrencilerle ve öğretmen arkadaşlarıyla özel olarak konuşmuş olsa da Sharath’ın bir açıklama yapmasının ardından Stern bu makale için benimle konuşmaya karar verdi.

Jois’in suistimalleri, kısmen bir guru olarak ezici otoritesi nedeniyle bu kadar uzun süre gizli kaldı; bu, yoga kültüründeki daha büyük bir sorunu yansıtıyor olabilir.

Geleneksel yoga pratiğinde guru, bir dizi öğretinin aktarıldığı bir arabulucudur, bir nevi tercümandır. Guruya bağlılık, insana değil, öğretilere bağlılığı sembolize etmek anlamına gelir.

 

Ancak Batı bağlamında gurular rock yıldızlarına dönüşüyor ve öğrenciler onların gözüne girmek için yarışıyor.

Bu, gurulara öğrencileri üzerinde önemli bir etki sağlar ve bu bazen kötüye kullanılır. Stern, “İçimde gurunun her şeyi kapsayan bir kişi olması gerektiğine dair bir fikir vardı” dedi. “Ben de diğer insanlarla birlikte bu mitolojileri bir insanın üstüne yerleştirdim. . . İlişkinin ne olması gerektiği konusunda bir yanlış anlaşılma vardı.

Rain için Ashtanga öğretmenlerinin özürleri çok geç geldi. Kamuya yapılan açıklamalarla daha az ilgileniyor ve okulların kültürlerini değiştirmek için alabilecekleri belirli önlemlerle daha çok ilgileniyor.

Rain, Ashtanga öğretmenlerinin Jois’e yönelik suçlamalarla ilgili makalelerin ücretsiz kopyalarını stüdyolarında sunma ve iddiaların düzenlenmemiş hesaplarını Web sitelerinde yayınlama sözü vermelerini istiyor. Bana, “Anlatımı vererek telafi etmelerinin bir yolunu sunuyorum” dedi.

 

Eliza Griswold’ 2019

 

Ece Türkmut Dere tarafından Eliza Griswold’un yazısından Türkçeleştirilmiş ve derlenmiştir.

*5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu Konusunda Yasal Uyarı: Site içerisinde yer alan orijinal yazılar, derlemeler ve çeviriler Ece Türkmut Dere’ye aittir. İzin almadan ve kaynak göstermeden kopyalanamaz, alıntı yapılamaz.